Draft Survey Nedir? Dökme Yükte Ağırlık Nasıl Hesaplanır?
Kömür, hububat, cevher, gübre... Dökme yükü kantara koymak mümkün değildir. Peki gemiye kaç ton yüklendiği nasıl belirlenir? Cevap, Arşimet ilkesine dayanan bir yöntemde: draft survey.
Draft Survey Nedir?
Draft survey (su çekimi ölçümü), bir gemiye yüklenen veya gemiden boşaltılan dökme yükün ağırlığının, geminin su çekimindeki değişimden hesaplanması yöntemidir. Temeli Arşimet ilkesidir: bir cisim, batırdığı su kütlesi kadar kaldırma kuvveti alır. Gemi ağırlaştıkça daha derine batar; bu batma miktarı ölçülerek alınan yükün tonajı bulunur.
Yöntem, dökme yük ticaretinde hem satıcı hem alıcı hem de sigortacı tarafından kabul gören standart tonaj tespit aracıdır.
Nerede Kullanılır?
- Kömür, demir cevheri, boksit gibi maden ve cevher yükleri
- Hububat, yem hammaddesi, şeker
- Gübre, klinker, çimento
- Hurda metal
- Kantar imkânı bulunmayan veya kantar sonucunun tartışmalı olduğu her dökme sevkiyat
Nasıl Yapılır? Adım Adım
1. İlk Ölçüm (Initial Survey)
Yükleme başlamadan önce yapılır. Surveyor geminin altı noktadaki su çekimini okur: baş, orta ve kıç — her biri iskele ve sancak tarafından. Aynı anda deniz suyunun yoğunluğu ölçülür ve gemideki tüm sıvı tanklar (yakıt, balast, tatlı su, sintine) tek tek sondalanır.
2. Düzeltmeler
Ham draft okuması doğrudan kullanılamaz; birkaç düzeltme uygulanır:
- Trim düzeltmesi: Gemi baş veya kıç tarafa eğikse deplasman değeri sapar. Birinci ve ikinci trim düzeltmeleri uygulanır.
- List (yatıklık) düzeltmesi: Gemi bir yana yatıksa iskele-sancak okumalarının ortalaması alınır.
- Yoğunluk düzeltmesi: Deplasman tabloları standart deniz suyu yoğunluğuna göre hazırlanır; ölçülen gerçek yoğunluğa göre düzeltilir.
- Deformasyon (hogging/sagging): Geminin boyuna eğilmesi hesaba katılır.
3. Deplasman ve Constant Hesabı
Düzeltilmiş draft değerleri geminin hidrostatik tablolarına işlenerek o andaki toplam deplasman bulunur. Bundan geminin boş ağırlığı (lightship), yakıt, balast ve diğer sıvılar düşülür. Kalan fark, geminin sabit sayılan ancak tabloda yer almayan malzemelerini ifade eden constant değeridir.
4. Son Ölçüm (Final Survey)
Yükleme bittikten sonra aynı işlem baştan tekrarlanır. İki survey arasındaki net fark, gemiye alınan yükün tonajını verir:
Yük tonajı = (Son net deplasman) − (İlk net deplasman)
Sıvı tank değişimleri her iki ölçümde de hesaba katılarak sonuçtan arındırılır.
Hata Payı Ne Kadar?
İyi koşullarda ve deneyimli bir surveyor ile draft survey hata payı genellikle %0,5 civarındadır. Bu payı büyüten etkenler:
- Dalgalı deniz — draft okumasını zorlaştırır
- Güçlü akıntı ve rüzgâr
- Aşırı trim veya list
- Eksik ya da hatalı tank sondajı
- Geminin hidrostatik tablolarının güncel olmaması
Bu nedenle ölçümün mümkün olduğunca sakin koşullarda ve tüm tankların eksiksiz sondajıyla yapılması önemlidir.
Ne Zaman Talep Edilmeli?
- Her dökme yük sevkiyatında: Alıcı ve satıcı arasındaki tonaj esasının belirlenmesi için.
- Tonaj uyuşmazlığında: Kantar sonucu ile beyan arasında fark çıktığında bağımsız tespit için.
- Sigorta dosyalarında: Eksiklik (shortage) iddiasının belgelenmesinde.
- Boşaltma limanında: Taşıma sırasında kayıp olup olmadığının tespiti için (out-turn survey).
Draft Survey Raporunda Ne Bulunur?
Geçerli bir raporda; gemi bilgileri, ölçüm tarihi ve saati, altı noktadan okunan ham draft değerleri, su yoğunluğu, tank sondaj tablosu, uygulanan tüm düzeltmeler, hesap adımları, bulunan constant ve nihai tonaj yer alır. Fotoğraflarla desteklenmiş ve surveyor tarafından imzalanmış rapor, ticari ve hukuki süreçlerde delil değeri taşır.
Sık Sorulan Sorular
Draft survey ne kadar sürer?
Tek bir ölçüm (initial veya final) normal koşullarda 1,5–3 saat sürer. Süreyi belirleyen etkenler geminin büyüklüğü, tank sayısı, hava ve deniz durumu ile mürettebatın işbirliğidir. Yükleme öncesi ve sonrası iki ölçüm gerektiğinden toplam süre yükleme takvimine yayılır.
Draft survey hata payı nedir?
Uygun koşullarda ve deneyimli bir surveyor tarafından yapıldığında hata payı yaklaşık %0,5 seviyesindedir. Dalgalı deniz, güçlü akıntı, aşırı trim veya eksik tank sondajı bu payı artırır.
Draft survey'i kim talep eder?
Yük sahibi, satıcı, alıcı, gemi donatanı, kiracı (charterer) veya sigorta şirketi talep edebilir. Uygulamada çoğunlukla tonajın ticari esas olduğu taraf ister; uyuşmazlık halinde taraflar ortak bir bağımsız surveyor üzerinde anlaşır.
Draft survey yerine kantar kullanılabilir mi?
Karayolu kantarı yalnızca karaya çıkan yükte ve parti parti tartımla mümkündür; büyük dökme sevkiyatlarda pratik değildir ve her aracın ayrı tartımı ek hata kaynağı yaratır. Draft survey, gemiye giren toplam tonajı tek seferde ve taraflarca kabul gören bir yöntemle verir.
Draft Survey ve Gözetim Hizmeti
Türkiye genelindeki limanlarda draft survey, yükleme gözetimi ve hasar tespiti için sertifikalı ekibimizle 7/24 hizmetinizdeyiz.
Hızlı Teklif Al WhatsApp'tan Ulaş
